محمد بن هندوشاه نخجوانى
پيشگفتار 13
دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )
آنها خلقاى ترك زبان هستند گسترش يافته ، لذا وجود اين آثار در آذربايجان ، اساسا مربوط بتاريخ گذشته قبايل كوچنشين ترك زبان مىباشد . با در نظر گرفتن شرايط طبيعى و ثروتهاى آذربايجان وفور مراتع ، شكارگاهها و وضع جغرافيائى آن ميتوان تصديق كرد كه آذربايجان از اين حيث وضع مستثنائى دارد بعضى از تصاوير روى سنگها كه در آذربايجان و ممالك اطراف آن كشف شده ، از جمله تصاويرى كه ا . م . جعفرزاده در قوبستان يافته تقريبا بدوران چند هزار سال قبل از ميلاد تعلق دارند . « 1 » اين موضوع نشان ميدهد كه حتى قبل از پيدايش تصاوير روى سنگها در اراضى آذربايجان ، در اين سرزمين همچنان قبايل كوچنشين ترك زبان سكونت داشتند . اينان بعدها ، هرچندگاه ، هم از سمت شمال و هم از جانب جنوب و گاهى هم از طريق مهاجرت چنان كه در دوران انوشيروان ( سالهاى 531 - 578 ) در قرن ششم بوقوع پيوست ، قبايل كوچنشين ترك زبان كه از لحاظ زبان و ادارهء امور اقتصادى نزديك بودند بهم پيوسته هسته اصلى اهالى آذربايجان جنوبى و شمالى را تشكيل دادند كه اكنون به چند مليون ميرسند .
--> ( 1 ) - مراجعه كنيد به اثر : ا . م . جعفرزاده ، تصاوير روى سنگهاى قوبستان ( آذربايجان شورى ) ، آثار تحقيقى انستيتوى تاريخ آكادمى علوم آذربايجان ، جلد سيزدهم ، ص 2 - 79 ( 57 - 1958 ) ، باكو . همين مؤلف ، آلبوم تصاوير روى سنگهاى قوبستان ، مسكو ، 1973 ، ( به زبان روسى ) .